Prometeusz wykradł niebiosom ogień.

Bromista wykradnie słońcu tajemnicę

jego światłocienia, posiądzie na własność,

ku radości całego życia –  piękną plamę.

Jan Bułhak

 

W zakamarkach katalogu czytelni jednej z krakowskich bibliotek natknęłam się na niezwykle interesującą pozycję. Była to książeczka autorstwa Jana Bułhaka pod tytułem Bromografika czyli metoda wtórnika wydana w Wilnie w roku 1934. Publikacja ta niestety nie jest już dostępna dla zwykłych zjadaczy chleba.  Z tego też powodu postanowiłam opisać metodę retuszu stosowaną przez mistrza Jana.

Wtórnik jest metodą korekty materiału negatywowego i pozytywowego na papierze fotograficznym. Pozwala ona wyretuszować  negatywy o niepoprawnej tonalności lub zbyt wysokim kontraście, zdjęcia niedoświetlone bądź zawierające elementy zbędne. Skuteczna jest również w przypadku materiałów, które przez wzgląd na niewielkie rozmiary uniemożliwiają retusz innymi metodami.

Metoda wtórnika opiera się na przyciemnianiu poszczególnych fragmentów fotografii. Rysunek na pozytywie powoduje rzeczywiste przyciemnienie części kadru, zamalowanie negatywu skutkuje efektywnym rozjaśnieniem danej partii zdjęcia.

Korektę należy wykonywać na pulpicie retuszerskim.

1.       Pierwszą czynnością jest przyciemnienie na odwrocie pozytywu zbyt jasnych partii zdjęcia.

2.       Następnie należy stykowo skopiować pozytyw na miękkim papierze.

3.       Na uzyskanym negatywie zamalowuje się najciemniejsze miejsca, uzyskując w ten sposób rozjaśnienie świateł.

4.       Ostatnim etapem pracy jest  stykowe skopiowanie negatywu w celu uzyskania ostatecznego pozytywu.

Do przyciemniania fragmentów fotografii stosuje się ołówki o twardości od HB do 5H przy czym grafity H4 i H5 są wykorzystywane najczęściej. Muszą być one bardzo starannie naostrzone, aby umożliwiały delikatne opracowanie szczegółów i nie zasłaniały korygowanych fragmentów.

Należy trzymać się zasady, że brzegi większych plam pokrywa się ołówkiem twardszym niż  ich środek. Zbyt mocne pokrycie można zniwelować za pomocą gumki chlebowej.

Grafitowy proszek pozostały po temperowaniu wykorzystywany jest do zakrywania większych plam przy pomocy zamszowego lub tekturowego tuszownika.

Twardość ołówka	Zastosowanie
HB, H	Zarysowanie plam o największej przejrzystości.
2H	Zakrywanie plam przejrzystych.
3H	Zarysowanie plam o niewielkiej przejrzystości.
4H, 5H	Zakrywanie niewielkich, dość ciemnych obszarów.

 

Drobne, mocne krycia najlepiej wykonywać pędzlem i  akwarelą retuszerską.

Techniki przyciemniania:

1.       Rysowanie – przy pomocy ołówka ułożonego w pozycji prawie pionowej czyni się naciskowe kresy lub kropki o zasięgu małym i ściśle ograniczonym.

2.       Tuszowanie – silnie pochylonym ołówkiem trzymanym bliżej końca lekko wodzi się po papierze szybkimi ruchami.

Bułhak zaleca ostrożność w zwiększaniu siły nacisku grafitu na papier. Uwaga pozwoli uniknąć żłobienia powierzchni papieru. Należy również wystrzegać się wygładzenia ołówkiem fragmentu papieru do połyskliwości. Nadmierne wygładzenie uniemożliwi bowiem dalszą korektę.

 

Jan Bułhak "Wilno - Katedra. Kaplica św. Kazimierza", ok. 1915 - 1918, brom, odbitka powojenna

(obraz pochodzi ze strony: http://www.fotopolis.pl/index.php?n=4367 )